Paddenstoelen in Friesland

Vuurmelkzwam  (07-10-2010)

Vuurmelkzwam (©Gosse Haga)
Vuurmelkzwam (Lactarius hortensis) ©Gosse Haga, 2010

Onlangs werd in een woonwijk in Heerenveen de Vuurmelkzwam (Lactarius hortensis) waargenomen.

De paddenstoel leeft in symbiose met de hazelaar. Dit lijkt een exclusief samenlevingscontract te zijn, want je vindt hem nooit bij een andere stuik of boom. De hazelaar levert de vuurmelkzwam suikers en omgekeerd zorgt de vuurmelkzwam dat de hazelaar extra voedingszouten krijgt. Het melksap van deze paddenstoel is zeer scherp en brandend. Vandaar de naam: vuurmelkzwam.

De soort is in Friesland vrij zeldzaam. Er zijn er nu in totaal vijf meldingen bekend. Daarvan was de eerste in 1951. De voorlaatste was in 1995 in Leeuwarden.

Najaarsactiviteiten 2010 (06-06-2010)

Op de voorjaarsbijeenkomst van de Paddenstoelenwerkgroep Friesland is het najaarsprogramma vastgesteld. In de periode van 31 augustus tot en met 29 november 2010 worden op maandagavond in Natuurmuseum Fryslân werkgroepbijeenkomsten gehouden, in september tweewekelijks en in oktober en november wekelijks (afgezien van de herfstvakantie). Bovendien staan twee excursies gepland, waarvan één op Schiermonnikoog.

Jaarverslag 2009 (05-06-2010)

Jaarverslag 2009
Jaarverslag 2009

Op de eerste werkgroepbijeenkomst op 31 mei 2010 is het jaarverslag 2009 gepresenteerd. Het jaarverslag telt in totaal tachtig bladzijden. Het jaarverslag geeft een overzicht van de meldingen van de leden van de werkgroep en van overige karteerders.

De stand van zaken voor het jaarverslag is: 16 waarnemers hebben 9350 meldingen uit 330 kilometerhokken gedaan; er zijn 682 soorten gemeld.
Qua aantal meldingen staat het jaar 2010 nu op de tweede plaats, qua aantal gemelde soorten op de derde plaats.
In totaal zijn in Friesland nu 1965 kilometerhokken bezocht, met ruim 156.000 meldingen; het totaal aantal gemelde soorten is bijna 1800.

2009 was voor de paddenstoelen een wisselend jaar. Over het gehele jaar gezien was het te droog, maar er waren grote verschillen in de verschillende delen van Friesland. Vanwege de droge omstandigheden heeft de werkgroep zelfs een excursie op Schiermonnikoog afgelast.

Geelvoetfranjehoed en panterchampignon (©Marten Hunnema en Frans Ozinga, 2009)
Psathyrella cotonea - geelvoetfranjehoed
©Marten Hunneman, 2009
en
Agaricus impudicus - panterchampignon
©Frans Ozinga, 2009

Ook in 2009 zijn weer nieuwe soorten voor Friesland gemeld. De opvallendste zijn:

  • Blanke pronkridder (Calocybe constricta), in de buurt van Rotstergaast;
  • Droge galgordijnzwam (Cortinarius ochroleucus), in de omgeving van Kollum;
  • Fijnschubbige parasolzwam (Lepiota echinacea), in boswachterij Appelscha;
  • Reuzenboomwrat (Lycogala flavofuscum), in een tuin in Goëngahuizen.
In het jaarverslag 2009 zijn de volgende artikels opgenomen:
  • "Russula cessans (Duinbosrussula - Dùnbosktuolle" door Jaap Wisman
    Het artikel bespreekt de taxonomie van de duinbosrussula (Russula cessans).
  • "Psathyrella cotonea, een opvallende franjehoed" door Gosse Haga
    Besproken wordt de vondst van de geelvoetfranjehoed (Psathyrella cotonea). Deze vrij zeldzame soort lijkt sinds de eeuwwisseling terug te komen van de achteruitgang die was ingezet aan het einde van de vorige eeuw.
  • "Agaricus impudicus, misschien wel een makkelijke champignon" door Frans Ozinga
    De stinkchampignon (Agaricus impudicus) is geen algemene verschijning in Friesland, vandaar dat het opmerkelijk is, dat in 2009 deze soort drie maal in de omgeving van Joure is gevonden, nadat deze soort sinds 1998 niet meer gemeld was.
  • "Graslandpaddenstoelen" door Jan van der Heide en Jan van der Woude
    Graslandpaddenstoelen zijn een vrij exclusieve groep van paddenstoelen, omdat ze specifiek gebonden zijn aan schrale gras- en hooilanden. Deze biotopen zijn schaars geworden, maar er zijn toch nog plekken in Friesland waar graslandpaddenstoelen kunnen worden aangetroffen.

Tweekleurig franjekelkje (23-03-2010, Sjoerd Greydanus)

Tweekleurig franjekelkje - Lachnum bicolor (©Sjoerd Greydanus, 2010)
Het tweekleurig franjekelkje groeit onopvallend op een eikentwijgje.
©Sjoerd Greydanus, 2010

Franjekelkjes vormen een grote groep van ascomyceten en kenmerken zich ondermeer door de randharen. Franjekelkjes zijn niet groter dan enkele millimeters en kunnen op een grote verscheidenheid van substraten voorkomen. Het vochtige voorjaar is vaak rijk aan franjekelkjes.
Het gewoon franjekelkje (Lachnum virgineum) is de algemeenste soort in Friesland en wordt vaak op beukedopjes of larixkegels gevonden.

Het vinden van andere soorten lijkt soms een toevalstreffer te zijn. Het tweekleurig franjekelkje (Lachnum bicolor) is in geheel Nederland vrij zeldzaam. In Friesland is slechts nog één waarneming geregistreerd. Dit is dus de tweede vondst. Het werd toevallig ontdekt tijdens het fotograferen van een andere soort. Met de neus dicht op de grond is het sterk van de witte haren contrasterende oranje zeer opvallend, maar anders wordt het twee tot drie millimeter grote zwammetje snel over het hoofd gezien. Onder droger wordende omstandigheden vouwt het tweekleurig franjekelkje zich dicht tot een miniscuul harig bolletje.

Mummiekelkjes? Je moet er nu bij zijn! (18-03-2010, Gosse Haga)

Elzenkatjesmummiekelkje - Ciboria amentacea (©Gosse Haga, 2010)
Het elzenkatjesmummiekelkje komt overvloedig voor in de vochtige delen van het Oosterschar
©Gosse Haga, 2010

Nu het voorjaar echt is begonnen is er, voor wie de wandelkriebels krijgt, ook alle kans om mummiekelkjes tegen te komen. Daarvoor hoef je in Friesland niet zo ver te reizen. In een wat vochtiger terrein waar elzen te vinden zijn, zijn ook deze paddenstoeltjes te spotten. En in de nattere natuurterreinen zoals het Easterskar bij Sint Johannesga en de Âlde Feanen bij Earnewâld wordt het zoeken zeker beloond. Overigens zijn er in ons land circa dertien soorten mummiekelkjes waargenomen. Elke soort heeft zijn specifieke plekje. Zo is er het kastanjemummiekelkje (Ciboria americana)dat te vinden is op oude, gevallen vruchtomhulsels van tamme kastanje. En op gevallen, zwart geworden vruchtjes van zeggensoorten kan in mei-juni het zeggemummiekelkje (Ciboria aschersoniana) worden aangetroffen

Maar laten we onze zoektocht naar mummiekelkjes onder een els beginnen. Als je een beetje woelt in de bladeren onder de boom of, nog beter, de bladeren voorzichtig aan de kant schuift, is de kans vrij groot dat je dit kleine kelkje vindt. Je moet wel goed kijken want het zwammetje is slechts enkele millimeters tot maximaal één cm groot. In feite is dit een algemene soort, maar ze wordt meestal over het hoofd gezien. Er wordt te weinig naar paddenstoelen gekeken in elzenbroeken en zeker in het voorjaar. Zodra je een exemplaar hebt gevonden, zul je het met zijn naaste omgeving uit moeten graven om te zien om welke soort het gaat. Bij de els zijn namelijk drie soorten mummiekelkjes waar te nemen. Het meest wordt aangetroffen het elzenkatjemummiekelkje (Ciboria amentacea). Deze vinden we op, meestal half begraven, mannelijke katjes van vorig jaar.

Minder algemeen, maar ook te vinden, is het elzepropmummiekelkje (Ciboria viridifusca). De naam zegt het al, dit kelkje staat op oude, gevallen elzenproppen van vorig jaar. De literatuur vermeldt dat deze soort in de herfst te vinden is, maar in het voorjaar is die kans ook nog aanwezig.

De derde soort zoekt het nog kleiner: het elzezaadmummiekelkje (Ciboria alni) moet het hebben van afgevallen, zwart geworden zaden. De kelkjes zijn ook maar enkele millimeters groot.

Voor wie enthousiast geworden is: een plezierige zoektocht gewenst.

Elzenpropjesmummiekelkje - Ciboria viridifusca (©Gosse Haga, 2010)
Ook het elzenpropjesmummiekelkje is te vinden in het Oosterschar
©Gosse Haga, 2010

Paddenstoelen op Omrop Fryslân (28-02-2010, Sjoerd Greydanus)

Het nieuwsbericht dat de afgelopen veertien jaar gemiddeld zeven nieuwe soorten in Nederland zijn gevonden, was voor het radioprogramma "Buro de Vries" aanleiding om een reportage over paddenstoelen in Friesland te maken.

In het radioprogramma komt het betreffende nieuwsbericht aan bod, en wordt verder aandacht besteed aan soorten die in het vroege voorjaar gevonden kunnen worden.

De uitzending is op zondagochtend 7 maart 2010 om 11.00 uur uitgezonden. De reportage kan op de website van Omrop Fryslân beluisterd worden. Ga naar Buro de Vries...

Gewoon fluweelpootje - Flammulina velutipes (©Sjoerd Greydanus, 2010)
Het gewoon fluweelpootje is een typische soort van de winter/voorjaar
©Sjoerd Greydanus, 2010

Rode kelkzwam (13-02-2010, Sjoerd Greydanus)

De rode kelkzwam is vaak vroeg te vinden in het jaar. De rode kelkzwam verschijnt vaak ieder jaar trouw op dezelfde vindplaatsen. Friesland zou uitermate geschikt moeten zijn voor de rode kelkzwam. Dus op zoek...

Bijzondere waarnemingen 2009 (09-01-2010)

Blanke pronkridder - Calocybe constricta

Blanke pronkridder - Calocybe constricta (©Jan van der Heide, 2009)
De blanke pronkridder
©Jan van der Heide, 2009

De blanke pronkridder (Calocybe constricta) is een uiterst zeldzame soort die sinds 2000 slechts in twee atlasblokken in Nederland gevonden  gevonden is. De blanke pronkridder is een sneeuwwitte paddestoel met wortelende steel, die saprotroof groeit op humeuze grond in bemeste en schrale graslanden. Deze soort komt hier voor in een specifiek micromilieu, namelijk op plekjes waar de vegetatie is afgestorven door sterke verrijking met ammoniak, bijvoorbeeld waar reewild heeft geürineerd of door ganzenmest.

Ondanks de ogenschijnlijk wijde verspreiding van dit milieu is de blanke pronkridder in Nederland en elders in Europa een uiterst zeldzame soort. Tijdens de inventarisatie in het gebied werd deze soort op minstens zes locatie’s in het terrein tussen rietgras aangetroffen.

Roze spijkerzwam - Gomphidius roseus en koperrode spijkerzwam - Chroogomphus rutilus

Roze spijkerzwam - Gomphidius roseus en Koperrode spijkerzwam - Chroogomphus rutilus (©Gosse Haga, 2009)
Roze spijkerzwam - Gomphidius roseus (boven)
Koperrode spijkerzwam - Chroogomphus rutilus (beneden)
©Gosse Haga, 2009

De roze spijkerzwam (Gomphidius roseus) is de algemeenste spijkerzwam in Friesland. De roze spijkerzwam is 88 keer gemeld in 33 kilometerhokken. De soort is gevonden op Vlieland en Terschelling en in het zuidoosten van Friesland (bossen in omgeving van Bakkeveen en Appelscha).

De koperrode spijkerzwam (Chroogomphus rutilus)is 28 keer gemeld in 13 kilometerhokken. De koperrode spijkerzwam is aangetroffen op Terschelling, Ameland, Schiermonnikoog en boswachterij Appelscha.


© Paddenstoelen Werkgroep Friesland 2000-2011

Valid XHTML 1.0!