Paddenstoelen in Friesland

Beukenkorrelkopje (08-12-2013)

Hoewel 2013 een matig jaar was, heeft goed speurwerk ook in 2013 weer de nodige nieuwe soorten voor Friesland opgeleverd. Paddenstoelen stellen vaak voor raadsels, maar gelukkig laat niet iedereen zich op het verkeerde been zetten.

Ga naar...  het beukenkorrelkopje.

Excursies 2013 (24-11-2013)

Over het geheel genomen is het met de toestand van paddenstoelen in de droge herfst tot nu toe vrij slecht. Dat is ook de reden, dat de excursie naar Schiermonnikoog op 5 oktober is afgelast. De excursie naar Driesum en Kollum heeft wel plaatsgevonden.

Ondanks de afwezigheid van grote aantallen paddenstoelen leverde de NMV-excursie naar de Bakkeveensterduinen bijna negentig soorten op.

De excursie naar De Hoeve leverde een nieuwe soort voor Friesland op.

Ga naar...  excursies 2013.
Ga naar...  reportage over NMV-excursie.

Wasplatenreservaat in Friesland (03-11-2013)

Op woensdag 30 oktober 2013 heeft de officiële opening van het enige wasplatenreservaat in Nederland plaatsgevonden.

Jan van der Heide en Jan van der Woude, twee leden van de Paddenstoelen Werkgroep Friesland, hebben jarenlang de Rotstergaasterwallen geïventariseerd. In de loop van hun inventarisatie kwamen ze tot de ontdekking dat in de Rotstergaasterwallen zeer unieke wasplaten voorkwamen. In 2007 leidde de inventarisatie zelfs tot de ontdekking van de rozerode wasplaat (Hygrocybe calyptriformis), de enige vindplaats in Nederland.

Mede dankzij de inzet van twee prominente leden van de Nederlandse Mycologische Vereniging, de wasplatenspecialist Eef Arnolds en ex-voorzitter Rob Chrispijn, is het unieke stukje grasland het eerste wasplatenreservaat van Nederland geworden.

Ga naar... het wasplatenreservaat.

Terug van weggeweest (14-09-2013)

Nu de regen overvloedig valt, trekken de paddenstoelliefhebbers weer de natuur in. In de Schapedobbe, een natuurterrein van It Fryske Gea, vonden vijf speurders op waterbies de waterbiesmoederkoren (Claviceps nigricans). Waterbies komt verspreid in Friesland voor, dus het wekte verwondering dat dit de eerste melding van Friesland zou zijn.

Ga naar...  de waterbiesmoederkoren.

Drachten heeft het (08-08-2013)

Al decennialang is Drachten het centrum voor de harde populierboleet (Leccinum duriusculum) in Friesland. Met name de Marten Luther Kinglaan is een beroemde plek waar ieder jaar deze soort massaal groeit. Ook in andere delen van Drachten komt de soort talrijk onder populieren voor. Dus wie met zekerheid de harde populierboleet wil zien, kan met een gerust hart naar Drachten komen.

Ga naar...  de harde populierboleet.

PWF-brochure (08-08-2013)

In het jubileumjaar van de Paddenstoelen Werkgroep Friesland is een kleine brochure verschenen die aan belangstellenden en geïinteresseerden uitgereikt kan worden. De brochure is via Natuurmuseum Fryslân te verkrijgen, of kan ook via de paddenstoelensite worden gedownload.

Ga naar... PFW-brochure

Nieuwe krulzoom ook in Friesland? (14-07-2013)

Al sinds enige jaren is bekend, dat de gewone krulzoom (Paxillus involutus) een complex van een viertal soorten is. Eén daarvan is ondertussen in Nederland vastgesteld en heeft zelfs al een officieel karteringsnummer (104.06.0): de grote krulzoom ((Paxillus validus).

De grote krulzoom is een begeleider van populier, linde of haagbeuk op rijkere gronden. De gewone krulzoom komt op zandiger gronden bij een groot aantal verschillende bomen voor. De gewone krulzoom is een erg variabele soort, en de geringe verschillen tussen de soorten maken het determineren van krulzomen tot een lastige klus. Toch lijkt het erg waarschijnlijk, dat de grote krulzoom in het noorden van Friesland onder populier voor zou moeten kunnen komen.

Ga naar...  de gewone krulzoom.

De truffeltuin van Twijzelerheide (03-07-2013)

In 1998 werd de werkgroep door dhr. J. Zeeuw uit Twijzelerheide gebeld, dat hij in zijn tuin waarschijnlijk een truffel had gevonden. Truffels zijn geen alledaagse vondsten, dus kennis over deze ondergrondse groep van paddenstoelen is niet direct paraat. Gelukkig is er voldoende literatuur aanwezig om truffels te kunnen determineren, en na microscopisch onderzoek werd de vondst als de gevlekte truffel (Tuber maculatum) benoemd. Het was de eerste, en tot nu toe enige vondst van Friesland.

Onlangs, vijftien jaar na deze vondst, belde dhr. Zeeuw opnieuw. Tijdens tuinwerkzaamheden waren onder de haagbeuk kleine, bruine bolletjes tevoorschijn gekomen die hem opnieuw erg aan truffels deden denken. De sterke geur versterkte dit vermoeden. De vondst van een truffel is al een zeldzaamheid, en de aanwezigheid van twee soorten truffels maakt een tuin helemaal tot een bijzondere plek.

Ga naar...  de gewone inkttruffel.

Wees er snel bij (30-06-2013)

De overvloedige regenval in combinatie met gunstige temperaturen lijkt ervoor te zorgen dat overal paddenstoelen de grond uit ploppen. In plantsoenen kunnen soorten als de weidekringzwam, het isabelkleurig breeksteeltje en de gazonvlekplaat gevonden worden, in bossen verschijnen eikenbladzwammetjes, parelamanieten en de eerste russula's.

Met name in het bos is haast geboden, want slakken zijn kapers die menig paddenstoel wegrissen, voordat een mycoloog deze heeft gezien. Maar kennelijk raakt ook een slak op den duur verzadigd: op een naaldstronk in Lauswolt werd de zeldzame schubbige taaiplaat aangetroffen, één vruchtlichaam was al tot aan de steel opgegeten, het andere vruchtlichaam stond gelukkig nog in volle glorie te pronken.

Ga naar... de schubbige taaiplaat.

Paddenstoel van het jaar 2013: de hanekam (30-06-2013)

hanekam (© Sjoerd Greydanus)
De hanekam (Cantharellus cibarius) begint in de zomer al tevoorschijn te komen.
(© Sjoerd Greydanus, 2013)

De hanekam is door de Nederlandse Mycologische Vereniging tot paddenstoel van het jaar 2013 uitgeroepen. Reden om deze paddenstoel ook in Friesland in het zonnetje te zetten.

De hanekam begint al vroeg in de zomer tevoorschijn te komen. De eerste exemplaren zijn al gesignaleerd in Lauswolt. Langs de golfbaan onder eiken stak een groepje zijn kop op tussen het mos.

Meldingen van hanekammen in Friesland zijn van harte welkom. Deze kunnen met vermelding van datum, en kilometerhok en/of zo nauwkeurig mogelijk omschreven vindplaats aan de Paddenstoelen Werkgroep Friesland worden doorgegeven.
Een gemaakte foto kan (als bewijs) meegestuurd worden.

Geef een melding door aan de Paddenstoelen Werkgroep Friesland.

Ga naar... de hanekam.

Een topper in magere jaren? (30-06-2013)

Het is bekend, dat paddenstoelen jaarlijks erg kunnen fluctueren in het voorkomen, en dus in het aantal meldingen. Het is daarom altijd relatief om van een goed of slecht paddenstoelenjaar te spreken. Zo wijzen meldingsgegevens uit Friesland erop, dat matige jaren als 2003 en 2012 juist voor de zwavelzwam juist goede jaren geweest zijn.

Ga naar... de zwavelzwam

Op het snipperpad (09-06-2013)

Het is bekend, dat houtsnipperpaden een geheel eigen mycoflora hebben. Het aantal snipperpaden en -hopen lijkt langzamerhand minder te worden, maar waar ze nog zijn, kan zomaar een soort gevonden worden, die voor het laatst in 2003 was gemeld.

Ga naar... de kastanje-inktzwam.
Ga naar... paddenstoelen en houtsnippers.

Even de grens over (30-05-2013)

Het voorjaar is de tijd voor kluifzwammen. De spectaculairste kluifzwam die in het noorden van Nederland gevonden kan worden is de nonnenkapkluifzwam (Helvella spadicea). Deze fraaie kluifzwam kan in bepaalde gedeelten van het (Groninger) Lauwersmeergebied massaal aangetroffen worden.

Op 18 mei 2013 heeft de Nederlandse Mycologische Vereniging een excursie in het Lauwersmeergebied gehouden. Hoewel het aantal plekken waar de nonnenkapkluifzwam talrijk voorkomt, langzamerhand minder lijkt te worden, werd de spectaculaire soort nog in grote getale aangetroffen.

Ga naar... de nonnenkapkluifzwam.
Ga naar... kluifzwammen in het Lauwersmeergebied.

Wit, grijs, zwart (26-05-2013)

De lente is het jaargetijde voor het nieuwe leven. Dit geldt ook de korsthoutskoolzwam, die in het voorjaar nieuwe vruchtlichamen vormt .

Ga naar... de korsthoutskoolzwam

Beter een goede buur (17-05-2013)

De Mycologische Werkgroep Groningen heeft een eigen website. In Groningen is in 2011 een nieuwe inventarisatieronde van start gegaan. De Mycologische Werkgroep Groningen coördineert deze kartering. Op de site vind je onder andere informatie over de werkwijze en worden de resultaten gepubliceerd. Er zijn pagina's met bijzondere vondsten, met artikelen over paddenstoelen in Groningen, en natuurlijk met een agenda waarin alle excursies en andere activiteiten zijn opgenomen.

Voor de Friese paddenstoelkarteerders is deze nieuwe site zondermeer interessant, omdat vermoedelijk een groot aantal van de vermelde soorten ook in Friesland aangetroffen kunnen worden. Kortom, goed voor de inspiratie en uitbreiding van kennis!

Verder heeft de Groningse werkgroep een overzicht van gebieden gepubliceerd waaruit gegevens gevraagd worden. Dus, wie in de buurt is, ga eens inventariseren in Groningen. Het aanleveren van gegevens uit Groningen kan rechtstreeks in een apart spotbestand naar de districtscoördinator (dc) van Groningen. Gegevens kunnen ook, tezamen met Friese gegevens, naar de dc van Friesland gestuurd worden. Een apart spot-bestand is in het laatste geval niet nodig.

Ga naar... Mycologische Werkgroep Groningen.

Activiteiten PWF (14-05-2013)

Op maandag 13 mei heeft de Paddenstoelen Werkgroep Friesland haar voorjaarsbijeenkomst gehouden. Traditioneel wordt op de eerste bijeenkomst van het jaar het jaarverslag uitgedeeld en het activiteitenprogramma vastgesteld. Helaas moest een ieder bevestigen, dat 2013 wat paddenstoelen betreft tot nu toe weinig heeft opgeleverd. Er kwamen slechts een paar soorten ter tafel: de voorjaarspronkridder, de zwarte viltzwam en de donzige korstzwam.

Naast de werkgroepbijeenkomsten en de excursies biedt het programma in 2013 nog een microscopiedag en (onder voorbehoud) een presentatie van Peter Koomen over Focus stacking.

Ga naar... de activiteiten.

Na regen komt de zadelzwam (10-05-2013)

De lange winter en de daaropvolgende droogte hebben tot een opvallende afwezigheid van paddenstoelen geleid. Nu er regen is gevallen, lijken her en der weer paddenstoelen tevoorschijn te komen. Eén van de niet te missen soorten is de zadelzwam, die opvallend forse vruchtlichamen vormt.

Ga naar... de zadelzwam.

Voorjaarsbijeenkomst (30-04-2013)

De voorjaarsbijeenkomst van de Paddenstoelen Werkgroep Friesland is gepland. Een ieder die zich in de wonderschone wereld van de paddenstoelen wil verdiepen, is van harte welkom om aan de werkgroep deel te nemen en op de voorjaarsbijeenkomst aanwezig te zijn. De bijeenkomst wordt op maandag 13 mei 2013 om 19.30 uur in Natuurmuseum Fryslân, Schoenmakersperk 2, Leeuwarden gehouden.

De agenda is als volgt:

  1. welkom
  2. uitreiking van het jaarverslag 2012
  3. vaststellen van de data van de werkgroepbijeenkomsten in het najaar
  4. vaststellen van excursiedata en -locaties in juni, september, oktober en november
  5. inventarisatie Leeuwarder Bos in het kader van het soortenweekeinde op 15 en 16 juni 2013
  6. verzoek van Fryske Feriening foar Fjildbiology om artikels aan te leveren voor de Twirre
  7. planning van microscopiedag
  8. opfrissing afspraken met betrekking tot afzegging werkgroepavonden en excursies
  9. wat verder ter tafel komt, zoals bijvoorbeeld interessante voorjaarspaddenstoelen

Fynsten (30-04-2013)

In de loop der jaren zijn er over verschillende soorten een fynsten-pagina gemaakt. Omdat de fynsten niet meer gemakkelijk vindbaar zijn, is een index-pagina aangemaakt, waarop alle fynsten overzichtelijk zullen worden gerangschikt. Verouderde pagina's worden weer bijgewerkt.

Ga naar... het gestreept nestzwammetje.
Ga naar... de gewone glimmerinktzwam.
Ga naar... de zwartwordende wasplaat.
Ga naar... de roze spijkerzwam.

Tweekleurig elfenbankje in opmars? (27-04-2013)

Tijdens de november-excursie van de Paddenstoelen Werkgroep Friesland werd voor de eerste keer in Friesland het tweekleurig elfenbankje gevonden. In 2013 staat het aantal meldingen op drie. De recente verspreidingsatlas laat zien dat in sommige delen van Nederland het tweekleurig elfenbankje al geen zeldzaamheid meer is. Ook in Drenthe is de soort veelvuldig gemeld.
Ga naar... verspreidingsatlas.

Het wordt derhalve spannend om te zien of ook in Friesland het aantal meldingen zal toenemen.

Ga naar... het tweekleurig elfenbankje.

Ga eens mycohoppen (23-04-2013)

Het onderzoek naar de verspreiding van soorten in Friesland is één van de doelstellingen van de Paddenstoelen Werkgroep Friesland. Enkele delen van Friesland zijn zeer goed op paddenstoelen onderzocht, zoals de bossen van Olterterp/Beetsterzwaag, het Drents-Friese Wold, de bossen van Gaasterland en de Friese Waddeneilanden. Jaarlijks komen er een vijftiental kilometerhokken bij waaruit voor het eerst soorten worden gemeld. Nog steeds zijn er veel kilometerhokken waaruit geen of weinig paddenstoelen bekend zijn. Soms zijn dit op het eerste gezicht saaie delen van Friesland.

Toch, met mycohoppen zou het mogelijk moeten zijn om uit deze kilometerhokken meer te halen dan er tot nu toe in zit. Mycohoppen is de bezigheid om met de auto of op de fiets een toertocht te maken en interessante stukjes, zoals bosjes, houtsingels, schrale bermen eens op paddenstoelen te onderzoeken. Om dit mycohoppen te vergemakkelijken zijn er nu detailkaarten beschikbaar waarop te zien is welke kilometerhokken nog nadere inventarisatie behoeven.

Ga naar... kartering alle jaren.

Ascomycetenproject  (22-04-2013)

De Nederlandse Mycologische Vereniging is een project gestart om de zakjeszwammen of ascomyceten onder de aandacht te brengen. Het zogenaamde ascomycetenproject heeft als doel om bruikbare sleutels voor het determineren van de ascomyceten te maken. Hierdoor wordt de studie van de ascomyceten toegankelijker, met (hopelijk) als gevolg, dat op den duur meer bekend van de verspreiding in Nederland zal worden.

Ook in Friesland zijn de ascomyceten een onderbelichte groep van paddenstoelen. In onderstaande linkergrafiek is te zien, dat het grootste deel van de meldingen in Friesland betrekking heeft op de agaricales (plaatjezwammen en boleten). Na de aphyllophorales (plaatjesloze vliesjezwammen, d.z. houtzwammen met buisjes en de korstzwammen) nemen de ascomyceten een derde plaats in met een schamele negen procent van alle waarnemingen.

Verdeling van meldingen per taxonomische groep
Linker grafiek: percentage meldingen per taxonomische groep
Rechter grafiek: percentage aantal in Friesland gemelde soorten ten opzichte van aantal in Nederland voorkomende soorten per taxonomische groep
(Ag: plaatjeszwammen en boleten; Ap: plaatjesloze vliesjeszwammen; As: zakjeszwammen;
Ga: buikzwammen; Ph: trilzwammen en judasoren; Ov: overig (waaronder slijmzwammen)

De rechtergrafiek geeft voor een groep het percentage van het aantal gemelde soorten in Friesland ten opzichte van het aantal in Nederland voorkomende soorten aan. Voor het merendeel van de groepen ligt dit percentage tussen 35% en 45%, voor de ascomyceten slechts op negentien procent. Dus van het totaal aantal in Nederland voorkomende ascomyceten is nog niet een vijfde deel in Friesland gevonden. Kortom, voor de zakjeszwammen is in Friesland nog veel werk te verrichten.

ascomyceten (© Sjoerd Greydanus)
De (kleur)rijke veelvormigheid kan de studie van zakjeszwammen tot een waar genoegen maken.
(Oranje rupsendoder (Cordyceps militaris) en gewoon wimperzwammetjes (Scutellinia scutellata)
(© Sjoerd Greydanus, 2010)
Ga naar... het natuurbericht over het ascomycetenproject.

Jaarverslag 2012 (09-03-2013)

Op de eerste bijeenkomst van de Paddenstoelen Werkgroep Friesland wordt altijd het jaarverslag gepresenteerd. Het jaarverslag geeft een overzicht van de meldingen die in het afgelopen jaar zijn gedaan.

De stand van zaken is op 08-03-2013: 20 waarnemers hebben 326 kilometerhokken bezocht en 8021 meldingen van 679 soorten gedaan. Vanaf 2000 staat 2012 op de achtste plaats.

Het topjaar was tot nu toe 2010 met 10229 meldingen van 754 soorten. Het paddenstoelseizoen van 2012 kwam pas laat op gang, en de algemene indruk was, dat er weliswaar voldoende te vinden was, maar niet uitzonderlijk uitbunding.

Het overzicht wordt aangevuld met artikelen van de leden. Het jaarverslag 2012 bevat de volgende artikelen:

Ga naar... kartering 2012.

Paddenstoelen op paddenstoelen (03-03-2013)

Het voorjaar breekt aan, maar het voorjaar is niet alleen het seizoen waarin het nieuwe leven begint. Het is ook het seizoen waarin oude en afgestorven resten verder worden verteerd en afgebroken. Het voorjaar is dan ook bij uitstek het seizoen om te zoeken naar paddenstoelen die op paddenstoelen groeien.

paddenstoelen op paddenstoelen (© Sjoerd Greydanus)
De kerntrilzwam (Tremella encephala), oranje zwameter (Hypomyces aurantius) en het kogelmeniezwammetje (Nectria episphaeria).
(© Sjoerd Greydanus 2013)

Enkele voorbeelden die momenteel gevonden kunnen worden, zijn:

Wie nu goed op oude, rottende paddenstoelen let, heeft grote kans één van deze soorten of een andere zwametende soort aan te treffen.

Na zeven jaar erkenning? (22-02-2013)

Determineren van paddenstoelen is soms niet een eenvoudige klus, en zeker, wanneer de determinatie leidt tot een soort die volgens de boeken niet in Nederland voorkomt, slaat de twijfel toe. In het jaarverslag 2005 van de Paddenstoelen Werkgroep Friesland beschrijft Frans Ozinga de vondst van Geoglossum elongatum op een kerkhof in Joure. Dit is een aardtong die niet in Nederland voor zou komen. Omdat het materiaal zoek raakt, is er helaas geen nadeterminatie mogelijk.

Ondanks zijn oproep voor nieuwe aanknopingspunten duurt het zeven jaar, voordat deze soort opnieuw in Friesland gevonden wordt.

Ga naar... Geoglossum elongatum.

Bijna tijd... (11-02-2013)

Nu de winter enigszins op zijn retour lijkt, kan de mycoloog weer op zoek naar typische voorjaarssoorten. Een typische voorjaarssoort is het elzekatjesmummiekelkje (Ciboria amentacea). Deze soort heeft in maart zijn top.

Het aantal meldingen per jaar kent een grillig patroon, en heeft er vermoedelijk vooral mee te maken, of in het voorjaar wel of niet naar deze soort gezcoht wordt. De laatste melding stamt uit 2010, dus het wordt weer tijd om in het voorjaar onder elzen naar deze onopvallende soort te zoeken.

Ga naar... het elzekatjesmummiekelkje.


© Paddenstoelen Werkgroep Friesland 2000-2013

Valid XHTML 1.0!