Excursies 2012

10 november 2012 - Ameland

Nog ter gelegenheid van het 20-jarig jubileum in 2011 trakteerde de werkgroep zich op een excursie naar Ameland. Als laat in het seizoen de paddenstoelen langzamerhand uit de bossen en de bermen verdwijnen, kunnen de duinen nog veel prachtige soorten opleveren. Een zevental deelnemers stapte dan ook vol optimisme om half tien op de boot naar Ameland.

Tijdens de bootreis werd al enigszins de route uitgestippeld. Als eerste werd het gebied gekozen waar Gosse Haga in 1991 de spateltrilzwam (Tremiscus helvelloides), aantrof, tot nu toe de enige vondst van Nederland. Het zou een mooi geschenk geweest zijn om deze opvallende soort na twintig jaar nogmaals te vinden. Toch, ook zonder deze zwam bleek de excursie een feest te worden.

Terwijl de paddenstoelen in het bos al duidelijk op hun retour waren, werden in de nabijgelegen heidevelden en schrale grasveldjes in uitbundige aantallen verse exemplaren van de bijzondere slijmwasplaat (Hygrocybe laeta). In schraalgraslanden komen vaak meerdere soorten wasplaten naast elkaar voor. Dit was hier ook het geval. Temidden van de slijmwasplaten werd nog een gele slanke wasplaat gevonden. Nadeterminatie leverde op, dat het hier om de verblekende wasplaat (Hygrocybe luteolaeta) ging. Deze soort is in 2001 op ongeveer dezelfde plek ook al gemeld.

paddenstoelen excursie Ameland (©Sjoerd Greydanus)
v.l.n.r.: brede aardtong (Geoglossum cookeianum); slijmwasplaat (Hygrocybe laeta); paarse schijnridderzwam (Lepista nuda)
(©Sjoerd Greydanus, 2012)

Daarna ging de excursie via het fietspad door de duinen verder. Tegenover een camping was er direct al succes. Gebroederlijk naast elkaar stonden een viertal typische duinsoorten:

Meestal zijn eilanden een paradijs voor aardsterren, maar helaas werd dit keer alleen de kleine aardster gevonden, hoewel op een tweetal plekken. Ook de gesteelde stuifbal en het piekhaarzwammetje werden op twee plekken aangetroffen. De duinparasolzwam is een algemenere soort van de duinen.

paddenstoelen excursie Ameland (©Sjoerd Greydanus)
v.l.n.r.: kleine aardster (Geastrum minimum), met op de achtergrond de gesteelde stuifbal (Tulostoma brumale); piekhaarzwammetje (Crinipellis scabellus)
(©Sjoerd Greydanus, 2012)

In de mosrijke delen langs het fietspad werd vrij regelmatig het zeldzame gesteeld mosoortje (Arrhenia spathulata) aangetroffen. Het gesteeld mosoortje parasiteert op sterretjesmos (en onderscheidt zich daarin van het gerimpeld mosoortje (Arrhenia retiruga), dat op slaapmossen parasiteert.
In grote getale stonden aardtongen langs het fietspad. In het merendeel van de gevallen ging het om de brede aardtong (Geoglossum cookeianum), maar ook werd een soort als de fijngeschubde aardtong (Geoglossum fallax) gedetermineerd.

paddenstoelen excursie Ameland (©Gosse Haga)
v.l.n.r.: gesteeld mosoortje (Arrhenia spathulata); roodbruin trechtertje (Omphalina pyxidata)
(©Gosse Haga, 2012)

Als uitsmijter van deze zeer geslaagde excursie werd de rafelige parasolzwam (Macrolepiota excoriata). Deze zeldzame soort is in Friesland alleen van de Waddeneilanden (Ameland en Terschelling) en van het Oude Mirdumer Klif bekend.

13 oktober 2012 - Lauswolt

Wat paddenstoelen betreft is Lauswolt (de bospercelen bij Olterterp en Beetsterzwaag) het meest bezochte gebied in Friesland. Het aantal soorten dat in Lauswolt gevonden is, overschrijdt met gemak de 500-grens. Een excursie naar dit gebied is bij voorbaat al van succes verzekerd. En hoeveel er ook al bekend mag zijn, toch worden er vaak weer soorten gevonden die nieuw zijn voor het terrein.

mosschelpje (©Gosse Haga)
Het mosschelpje (Chromocyphella muscicola) valt nauwelijks op tussen het mos.
(©Gosse Haga 2012)

Het hoogtepunt van deze excursie was het mosschelpje (Chromocyphella muscicola). De eerste waarneming van het mosschelpje in Friesland is hierdoor een feit. Het mosschelpje is een parasitaire zwam op boommossen. In een beukenlaan waren op een met boommossen begroeide beuk cirkels van afgestorven mos te zien. Binnen deze cirkels bevonden zich tientallen hele kleine schelpvormige paddenstoeltjes. Signalen van elders doen vermoeden dat de beuk als boom favoriet is.

Er werden twee kilometerhokken bezocht, namelijk 202-563 en 202-562. In het eerste kilometerhok werden 93 soorten gevonden, in het tweede 56. In totaal werden vijf soorten van de rode lijst aangetroffen:

Iedere excursie kent zijn bijzonderheden. Tijdens deze excursie werd lang vertoefd bij een boomstam waarop de oranje aderzwam (Phlebia radiata) en de dikke kelderzwam (Coniophora puteana) een abstract kunstwerk hadden gevormd. De beide soorten hadden eenzelfde boomstam gekoloniseerd, en waar ze elkaar hebben ontmoet, is een demarcatielijn gevormd. Voor de menselijke ogen blijft onzichtbaar of langs die grens een heftige strijd door de schimmels wordt geleverd.

oranje aderzwam en de dikke kelderzwam (©Sjoerd Greydanus)
De oranje aderzwam (Phlebia radiata) en de dikke kelderzwam (Coniophora puteana) strijden om het hout.
De demarcatielijn is duidelijk zichtbaar
(©Sjoerd Greydanus 2012)

15 september 2012 - Diaconieveen

Op 15 september stond de excursie naar het Diaconieveen op het programma. Dat is een gebied bij Nijeberkoop, ten oosten van de Dellebuursterheide (kilometerhok 207-553). Het Diaconieveen wordt gevormd door een aantal met elkaar in verbinding staande plassen, restanten van de vervening in een grote pingoruïne. De naam Diaconieveen herinnert aan de turfwinning ten behoeve van de armen, die verzorgd werden door de diaconie van Nijeberkoop. De plassen zijn afgesloten van het water uit de omringende landbouwgebieden. Het regenwater wordt vastgehouden en dat kan in de winter leiden tot hoge waterstanden. Een zeer bijzondere indruk maken de skeletten van de verdronken berken. Buiten de plassen is er vooral veel eikenbos en grove den. De bosbodem is voor een groot deel bedekt door pijpenstrootje en adelaarsvaren.

Het vochtige, afwisselende biotoop is gunstig voor een groot aantal soorten. In het gebied zijn tot nu toe een driehonderdtal soorten gevonden. De vijf deelnemers gingen dan ook met hoge verwachtingen het gebied in.

Helaas was de excursie kennelijk te vroeg gepland, want er konden slechts 43 soorten worden genoteerd. De meeste aandacht van de fotografen trok het waterkelkje ((Hyaloscypha hyalina). Het waterkelkje is een zeer zeldzame soort in Friesland. Er zijn tot nu toe slechts vijf meldingen in de periode van 1981-1987 gedaan, namelijk op Schiermonnikoog en in het Drents-Friese Wolt (boswachterij Appelscha). It Fryske Gea kan als terreinbeherende organisatie dan ook blij zijn, dat ze weer een zeldzame soort in één van haar gebieden heeft.

waterkelkje (©Frans Ozinga)
Het waterkelkje (Hyaloscypha hyalina)
(©Frans Ozinga 2012)

23 juni 2012 - Leeuwarder bos

In het weekend van 23 en 24 juni is door het Natuurmuseum Fryslân een ‘soortenweekend’ in het Leeuwarder bos georganiseerd. Het Leeuwarder bos bestaat nu zo’n 20 jaar. Eigenaar is de gemeente Leeuwarden, die zelf zeer nieuwsgierig is naar wat er in het bos leeft en wat het effect is van maatregelen om het oorspronkelijke productiebos meer natuurlijk te maken.

Ook leden van Paddenstoelen Werkgroep Friesland gingen het bos in om te speuren naar paddenstoelen. Er werden twee kilometerhokken bezocht, waar in totaal 31 paddenstoelsoorten konden worden genoteerd.

Enkele aardige soorten waren:

Ga naar... het Leeuwarder bosproject.

het lentetepelkogeltje (©Gosse Haga)
Het lentetepelkogeltje (Rosellinia aquila) zal men nooit alleen op een tak aantreffen.
(©Gosse Haga, 2012)

© Paddenstoelen Werkgroep Friesland 2012

Valid XHTML 1.0!